సుప్రీం కోర్టు ఇటీవలి ముఖ్యమైన తీర్పులో నెలసరి శుభ్రత (menstrual hygiene)ను భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 21 కింద ప్రాథమిక హక్కుగా (fundamental right) గుర్తించింది. ఇది జీవన హక్కు (right to life), గోప్యత హక్కు (right to privacy)లో భాగమని స్పష్టం చేసింది.
జస్టిస్ J.B. పర్దీవాలా మరియు జస్టిస్ R. మహదేవన్లతో కూడిన బెంచ్ శుక్రవారం నాడు ఈ తీర్పు వెలువరించింది.స్కూల్ బాలికలకు ఉచిత సానిటరీ ప్యాడ్లు, విద్యార్థినులకు ప్రత్యేక టాయిలెట్లు అందించాలనే పిటిషన్పై విచారణ జరిగింది. ఇది కేంద్ర ప్రభుత్వం ‘Menstrual Hygiene Policy for School-going Girls’ అమలుకు కూడా సంబంధించింది.
కోర్టు ప్రధాన పరిశీలనలు:
నెలసరి శుభ్రత లేకపోవడం బాలికల గౌరవం (dignity), ఆరోగ్యం, విద్య, సమానత్వంను దెబ్బతీస్తుంది. సురక్షితమైన, సరసమైన నెలసరి హైజీన్ సౌకర్యాలు లేకపోతే బాలికలు స్కూలుకు రాకుండా మిస్ అవుతారు లేదా అసురక్షిత పద్ధతులు అనుసరిస్తారు – ఇది శరీర స్వాతంత్ర్యాన్ని (bodily autonomy) ఉల్లంఘిస్తుంది. ఇది కేవలం “చారిటీ” కాదు, ఇది హక్కు – ప్రభుత్వం బాధ్యత వహించాలి.
దేశవ్యాప్తంగా అమలు కావలసిన కోర్టు ఆదేశాలు:
అన్ని ప్రభుత్వ, ప్రైవేట్ స్కూల్స్లో బాలికలకు ఉచితంగా బయో-డిగ్రేడబుల్ (పర్యావరణ హితమైన) సానిటరీ ప్యాడ్లు అందించాలి (క్లాస్ 6 నుంచి 12 వరకు). బాలికలు, బాలురకు వేర్వేరు టాయిలెట్లు, డిసేబుల్-ఫ్రెండ్లీ సౌకర్యాలు, నీరు, సబ్బు, స్పేర్ యూనిఫామ్లు తప్పనిసరి. RTE చట్టం (Right to Education) ప్రకారం నిబంధనలు పాటించకపోతే ప్రైవేట్ స్కూల్స్కు గుర్తింపు రద్దు చేయవచ్చు; ప్రభుత్వ స్కూల్స్ విషయంలో రాష్ట్రాలు బాధ్యత వహించాలి. రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు ఈ ఆదేశాలు అమలు చేయాలి.
ఈ తీర్పు భారతదేశంలో బాలికల విద్య, ఆరోగ్యం, సమానత్వం కోసం ఒక మైలురాయిగా చెప్పవచ్చు. ఇది పీరియడ్ పావర్టీ, స్టిగ్మా తగ్గించి, మిలియన్ల మంది బాలికల భవిష్యత్తును మెరుగుపరుస్తుంది.
